ओमप्रकाश चौधरी
सेढवा । रोहिनी नक्षत्र शुरु भएपछि पर्साका ग्रामीण किसानहरुले बर्षे धानबालीको बीऊ राख्न शुरु गरेका छन् । बर्षे धानबाली अन्तर्गत भदैय तथा अगहनी बालीमा पर्ने सोना सारो, मनी मन्सुली, सोना मन्सुली तथा बिभिन्न हाईब्रिड जातका बीऊ किसानहरुले राख्न शुरु गरेका छन। पाच अगाडी यस क्षेत्रमा परेको बर्षाका कारण ब्याडमा सिचाई गर्न नपरेको र सो बर्षाले सिचाईको सहाराले किसानहरुले बिऊ राख्न थालेका छन् ।

तर पछिल्ला वर्षको तुलनामा यस पाली ब्याडमा बीऊ राख्ने कार्य छिटो भएको जिराभवानी गाँउपालिका वडा नं २ सेढवा निवासी किसान अमृत चौधरीले बताए । अहिले राखेको धानको बीऊ २०/२५ दिनपछि अर्थात असार महिनाको पहिलो सातामा रोपाईको लागि तयार हुने किसान चौधरीले बताए । उनकाअनुसार बिगतमा जेठ २० गते पछि बीऊ राख्ने र असार १५ गते पछि किसानहरुले रोपाई गर्दै आएका थिए ।

धानबालीको लागि किसानहरु भारतीय बजारमा निर्भर
पर्साका अधिकांश किसानहरु धानबालीको उन्नत जातको बीऊका लागि भारतीय बजारमा धाउनु परेका छन् । किसानहरुले बीऊ खरिदका लागि नरकटियागंज, भंगहा, इनरवा, मैनाटाड, भेलाही, सिकटा तथा बेतिया लगायतका भारतीय बजारमा जाने क्रम जारी रहेका छन् । किसानहरुले नेपाली बजारमा उचित दाममा बीऊ उपलब्ध भएको भन्दै भदैई तथा अगहनी धानको बिभिन्न ब्राडका बीऊ खरिदका लागि भारत तिर जाने गरेका बताएका छन् ।

भारतीय रुपैयाको सटहीमा किसान ठगिदै

उचित मूल्य तथा गुणस्तर बीऊ खरिदका लागि भारतीय बजारमा किसानहरु भारतीय रुपैयाको सटहीमा ठगिदै आएका छन् । नेपाली रुपैयालाई भारतीय रुपैयामा रुपान्तरण गर्दा एक सय साठी नेपाली रुपैया बराबर एक सय भारतीय रुपैया हुने भएपनि भारतीय व्यापारीहरुले एक सय भारतीय रुपैयाका लागि एक सय पैसठी नेपाली रुपैया सम्म लिने गरेका छन् ।

सरकारले सिफारिस गरेको धानको बीऊप्रति किसानको आकर्षण घट्दो

नेपाल सरकारले नेपाली किसानका लागि सिफारिस गरेका स्वदेशी तथा भारतीय बिभिन्न कम्पनीको बीऊ प्रति किसानको आकर्षण घटेको छ । बीऊ बिजन गुणस्तर नियन्त्रण केन्द्र हरिहर भवन ललितपुर किसानका लागि चैते धानबालीमा सात वटा र बर्षे धानबाली अन्तर्गत एक सय ६८ जातका उन्नत तथा हाई ब्रिड जातको बीऊ सिफारिस गरेको छ । तीमध्ये चैते धानबाली अन्तर्गत हर्दिनाथ – १ जातका धानबाली र एकदमै न्यून हाईब्रिड जातको बीऊ नेपाली किसानहरुले लगाउने गरेका छन् ।

सरकारले सोना मन्सुली, भदैई मन्सुली, मनी मन्सुली तथा अन्य हाईब्रिड जातको बीऊ सिफारिस नगरे पनि यी जातका धानबाली किसानको रोजाईमा पर्दै आएको छ । सरकारले सिफारिस गरेका बीऊ अत्यधिक महंगो तथा उत्पादन सन्तोषजनक नभएको भन्दै किसानहरु यी बालीहरु लगाउदै आएका छन् । पर्सा जिल्लाको धान खेती योग्य भएको जग्गामध्ये ९० प्रतिशत भन्दा बढि क्षेत्रफलमा यी धानबालीको खेती हुदै आएको छ ।

अबैधानिक रुपमा सिफारिस नभएका बीऊ बिजनको बिक्री बितरण

नेपाल सरकारको सिफारिस बिना नै कतिपय भारतीय बीऊ बिजनको खुलेयाम बिक्री बितरण भइरहेको छ । विभिन्न भारतीय कम्पनीले उत्पादन गरेका बीऊ बिजन सरकारको अनुमति बिना नेपाली बजारमा बिक्री भएका पाईन्छ । नेपाली किसानको रोजाईमा समेत परेका भदैई मन्सुली, मनी मन्सुली तथा सोना मन्सुली जातको धानको बीऊ सरकारको सिफारिस बिना नै व्यापारिक संस्थाहरुले बिक्री बितरण गरी रहेका छन् । नेपाल सरकारकै मातहतमा रहेका पर्साका अधिकांश स्थानीय सरकारले समेत सिफारिस प्राप्त गर्न नसकेका यी जातका धानका बीऊ ५० प्रतिशत अनुदानमा आम किसानहरुलाई वितरण समेत गरि रहेका छन् ।

यस सम्बन्धमा कृषि ज्ञान केन्द्र पर्साका सूचना अधिकृत उमेश थापाले बीऊ बिजन गुणस्तर नियन्त्रण केन्द्रको अनुमति बिनाको बीऊ बिक्री गर्न नमिल्ने बताए । सिमा क्षेत्रमा रहेका किसानहरुले आफै खरिद गरी प्रयोगमा ल्याउनु फरक कुरा भएको भन्दै कुनै संस्थाले आयात गर्नु र पालिकाले खरिद गरी किसानलाई बितरण गर्नु अवैधानिक भएको अधिकृत थापाले बताए । तर संघ सरकारले यी अबैधानिक कार्यको नियन्त्रणका लागि कुन निकायलाई जिम्मेवारी दिएको यकिन नभएको अधिकृत थापाले बताए ।

वीरगंज । वीरगंज महानगरपालिका मेयर राजेशमान सिंहको नेतृत्वमा आर्थिक पारदर्शितातर्फ उल्लेखनीय प्रगति गर्न सफल भएको छ । महालेखापरीक्षकको कार्यालयले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो प्रतिवेदनले वीरगंजमा बेरुजु रकम उल्लेख्य रूपमा घटेको देखाएको हो ।

२०७८÷७९ मा ६७ करोड ७८ लाख १० हजार रुपैयाँ रहेको बेरुजु रकम क्रमिक रूपमा घट्दै २०७९÷८० मा ५० करोड ९१ लाख ५० हजारमा सीमित भयो । सोही वर्षमा पेश्की बेरुजु समेत झरेर ७८ लाख ८१ हजार रुपैयाँ मात्र देखिएको थियो ।

गत आर्थिक वर्ष २०८०÷८१ मा भने वीरगंजको बेरुजु झनै घट्दै २२ करोड ७५ लाख ३३ हजार रुपैयाँमा सीमित भएको छ । यसमध्ये पेश्की बेरुजु त झनै न्यून हुँदै ५१ लाख ५० हजार रुपैयाँमा झरेको छ ।

६ अर्ब २८ करोड १६ लाख ५१ हजार रुपैयाँ बराबरको रकमको लेखापरीक्षण हुँदा जम्मा ३.६२ प्रतिशत मात्र बेरुजु देखिनु वीरगंजको आर्थिक सुशासनको प्रमाण भएको विश्लेषण गरिएको छ ।

महानगरका आन्तरिक लेखा परीक्षक हरिशंकर कुर्मीले खर्च प्रक्रिया पारदर्शी र विधिसम्मत बनेकोले बेरुजु घट्न सकेको बताए । कुर्मीका अनुसार कर्मचारीहरूले कार्यविधि पूर्ण पालना गरेका छन् भने वर्तमान जनप्रतिनिधिहरूबाट अनावश्यक दबाब पनि परेको छैन ।

मेयर सिंहले आफूले कुनै पनि भुक्तानी प्रक्रियामा हस्तक्षेप नगरेको स्पष्ट पार्दै, “कानुन, नियम र प्रक्रिया अनुसार मात्रै काम गर्न निर्देशन दिने गरेको छु,“ भने । उनले थपे, “बेरुजु कम गर्दै जनविश्वास जित्नु हाम्रो प्राथमिकता हो ।”