कुनै राष्ट्रको वास्तविक प्रगति केवल आर्थिक वृद्धि, प्रविधिगत विकास वा विश्वव्यापी प्रभावबाट मात्र मापन हुँदैन; त्यसको मापन त्यहाँका महिलाको अवस्था, सम्मान, अधिकार र सशक्तीकरणबाट पनि गरिन्छ। इतिहासभर महिलाले परिवार, समुदाय, व्यवसाय र राष्ट्र निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। तथापि, उल्लेखनीय प्रगतिका बाबजुद आज पनि विश्वभरका लाखौँ महिलाहरू आफ्ना पूर्ण क्षमता र सम्भावनाको उपयोग गर्नबाट विभिन्न अवरोधका कारण वञ्चित छन्।
महिलाका अधिकार केवल कानुनी सुविधा वा विशेषाधिकार मात्र होइनन्, ती आधारभूत मानव अधिकार हुन्। प्रत्येक महिलाले शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, रोजगारीका अवसर, नेतृत्वदायी भूमिका तथा न्यायमा समान पहुँच प्राप्त गर्नुपर्छ। जब महिला सशक्त हुन्छन्, समाज समृद्ध बन्छ। जब महिला सफल हुन्छन्, त्यसको सकारात्मक प्रभाव सम्पूर्ण पुस्तामा पर्छ।
महिला सशक्तीकरणका लागि शिक्षा सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यममध्ये एक हो। शिक्षित महिलाले आफ्नो जीवन मात्र परिवर्तन गर्दिनन्, परिवार र समुदायलाई समेत सकारात्मक दिशामा अग्रसर गराउँछिन्। विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त महिलाहरूले स्थायी रोजगारी हासिल गर्ने, आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याउने तथा स्वस्थ र शिक्षित सन्तान हुर्काउने सम्भावना बढी हुन्छ।
आर्थिक आत्मनिर्भरता पनि उत्तिकै आवश्यक छ। आज महिलाहरू उद्यमी, वैज्ञानिक, शिक्षक, वकिल, पेशाकर्मी र नेतृत्वदायी व्यक्तित्वका रूपमा विश्वभर नवप्रवर्तन र विकासको अग्रपङ्क्तिमा छन्। तर वास्तविक समानता हासिल गर्न लैङ्गिक विभेद, असमान पारिश्रमिक, कार्यस्थलमा हुने दुर्व्यवहार तथा नेतृत्वमा सीमित पहुँचजस्ता संरचनागत अवरोधहरू हटाउन आवश्यक छ। सरकार, व्यवसायिक संस्था र अन्य निकायहरूले महिलाको प्रतिभा र योग्यताको आधारमा उनीहरूलाई अघि बढ्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।
एक कानुनी व्यवसायीको रूपमा मैले समाजमा महिलाले भोग्ने चुनौतीहरू र हासिल गरेका सफलताहरू दुवै नजिकबाट देखेको छु। महिलामाथि हुने विभेद, हिंसा र अन्यायबाट संरक्षण गर्न कानुनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। तर कानुनी संरचना मात्र पर्याप्त हुँदैन। वास्तविक परिवर्तन तब सम्भव हुन्छ जब समाजले सम्मान, समानता र अवसरको संस्कृतिलाई आत्मसात् गर्छ।
महिलाको सफलता अपवाद होइन, सामान्य अवस्था बन्नुपर्छ। बोर्डरुमदेखि अदालतसम्म, कक्षाकोठादेखि प्रयोगशालासम्म महिलाहरूले निरन्तर नयाँ सम्भावनाहरू सिर्जना गर्दै बाधा–अवरोधहरू तोडिरहेका छन्। उनीहरूको उपलब्धिले भावी पुस्तालाई अझ ठूलो सपना देख्न र उच्च लक्ष्य हासिल गर्न प्रेरित गर्छ।
महिला सशक्तीकरण केवल महिलासँग सम्बन्धित विषय मात्र होइन; यो सम्पूर्ण समाजको साझा जिम्मेवारी हो। परिवारले छोरीहरूलाई आफ्ना सपना र लक्ष्य पछ्याउन प्रोत्साहित गर्नुपर्छ। शैक्षिक संस्थाहरूले आत्मविश्वास र नेतृत्व क्षमताको विकास गर्नुपर्छ। रोजगारदाताहरूले समान अवसर सुनिश्चित गर्नुपर्छ। नीति निर्माणकर्ताहरूले संरक्षणका उपायहरू सुदृढ गर्दै समावेशी नीतिहरू प्रवर्द्धन गर्नुपर्छ।
भविष्य तिनै समाजहरूको हुनेछ, जसले आफ्ना सम्पूर्ण नागरिकहरूको क्षमता र प्रतिभालाई उपयोग गर्न सक्छन्। महिलामा लगानी गरेर, उनीहरूको अधिकारको संरक्षण गरेर तथा सफलताका मार्गहरू निर्माण गरेर हामी केवल व्यक्तिलाई सशक्त बनाइरहेका हुँदैनौँ; हामी बलियो अर्थतन्त्र, स्वस्थ समुदाय र समृद्ध राष्ट्र निर्माण गरिरहेका हुन्छौँ।
आउनुहोस्, हामी सबै मिलेर यस्तो संसार निर्माण गरौँ जहाँ प्रत्येक महिलासँग सपना देख्ने स्वतन्त्रता, सफलता हासिल गर्ने अवसर र नेतृत्व गर्ने क्षमता होस्। किनभने जब महिलाहरू माथि उठ्छन्, सम्पूर्ण मानवता उनीहरूसँगै माथि उठ्छ।
“सशक्त महिलाहरू केवल प्रगतिका लाभग्राही मात्र होइनन्; उनीहरू उज्ज्वल र समृद्ध भविष्यका निर्माता पनि हुन्।”
लेखक: अधिवक्ता शिव गणेश कर्नाटी
सर्वोच्च अदालतका अधिवक्ता, भारत
