पर्सा । तिहार तथा छठ पर्व नजिकिएसँगै माटाका दियो, पाला, घैँटा र अन्य पूजासामग्रीको माग बढेपछि पर्साका कुम्हाल समुदायलाई माटाका भाँडा बनाउन भ्याइनभ्याइ भएको छ। चाडपर्वमा आवश्यक पर्ने माटाका सामग्रीको माग पूरा गर्न कुम्हालहरू बिहानदेखि बेलुकासम्म उत्पादनमा व्यस्त भएका छन्।
तिहारमा घरघरमा दियो बाल्ने तथा छठ पर्वमा पूजाआराधनाका लागि माटाका भाँडा प्रयोग गर्ने परम्परा रहेकाले यस समयमा यस्ता सामग्रीको माग बढ्ने गरेको छ। बजारमा ग्राहकको मागअनुसार सामग्री उपलब्ध गराउन कुम्हालहरूले केही दिनअघिदेखि नै माटो मुछ्ने, भाँडा बनाउने र सुकाउने कामलाई तीव्रता दिएका छन्।
चाडपर्वका बेला माटाका सामग्रीको बिक्री बढ्ने भएकाले समयमै उत्पादन पूरा गर्न कुम्हालहरूलाई चटारो परेको छ। परम्परागत सीप र प्रविधिको प्रयोग गर्दै उनीहरूले विभिन्न आकारका दियो, पाला तथा पूजामा प्रयोग हुने अन्य सामग्री तयार पारिरहेका छन्।
आधुनिक भाँडाकुँडा तथा विद्युतीय बत्तीको प्रयोग बढ्दै जाँदा दैनिक जीवनमा माटाका भाँडाको प्रयोग घट्दै गएको छ। तर धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेका तिहार र छठजस्ता पर्वमा भने माटाका सामग्रीको माग अझै कायम छ। विशेषगरी तिहारमा दियो बाल्ने र छठमा पूजाका लागि माटाका भाँडा प्रयोग गर्ने परम्पराले कुम्हाल समुदायको पुर्ख्यौली पेसालाई निरन्तरता दिन सहयोग पुर्याएको छ।
कुम्हाल समुदायका लागि तिहार र छठ माटाका भाँडा बिक्री गर्ने महत्त्वपूर्ण अवसर पनि हुन्। वर्षभरि माटाका सामग्री बनाएर जीविकोपार्जन गर्न कठिन हुने अवस्थामा चाडपर्वका बेला हुने बिक्रीले आम्दानी बढाउने र परिवारको खर्च धान्न केही राहत दिने अपेक्षा उनीहरूको छ।
यद्यपि, माटोको उपलब्धता, उत्पादन लागत, बजारमा आधुनिक सामग्रीसँगको प्रतिस्पर्धा र युवा पुस्ताको परम्परागत पेसाप्रतिको घट्दो आकर्षणले कुम्हाल समुदायको पेसा चुनौतीमा पर्दै गएको छ। उचित बजार व्यवस्थापन र प्रोत्साहनको अभावमा परम्परागत सीपलाई निरन्तरता दिनसमेत कठिनाइ भइरहेको छ।
स्थानीयस्तरमा माटाका सामग्रीको उत्पादन र बजारीकरणलाई प्रोत्साहन गर्न सके कुम्हाल समुदायको आयआर्जन बढाउनुका साथै परम्परागत कला, संस्कृति र पहिचानको संरक्षणमा समेत सहयोग पुग्ने देखिन्छ।
तिहार र छठ पर्वमा माटाका सामग्रीको बढ्दो मागले कुम्हाल समुदायको परम्परागत सीपलाई जीवित राख्न सहयोग पुर्याउँदै आएको छ। त्यसैले धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको यस पेसाको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा सम्बन्धित निकायले ध्यान दिन आवश्यक छ।
