महोत्तरी । नेपालीको महान् पर्व बडादसैँ सुरु भएसँगै मिथिला क्षेत्रमा ‘दशहरा’को चहलपहल बढेको छ। शारदीय नवरात्रको पहिलो दिन घटस्थापनाका अवसरमा महोत्तरीसहित मिथिलाका विभिन्न देवी शक्तिपीठ, मन्दिर र घरघरमा दुर्गा भवानीको पूजा आराधनाको तयारी गरिएको छ।
मैथिल जनबोलीमा ‘दशहरा’ भनिने यस पर्वका अवसरमा देवी दुर्गाको महिमासम्बन्धी भजन, कीर्तन र मङ्गलधून गुञ्जिन थालेका छन्। देवी शक्तिपीठ तथा दुर्गा प्रतिमा निर्माणस्थलमा धार्मिक गतिविधि बढेका छन् भने गाउँ तथा नगरमा दुर्गा मेलाको तयारीसमेत तीव्र पारिएको छ।
मिथिला क्षेत्रमा वर्षमा दुईवटा नवरात्र मनाउने परम्परा छ। असोज शुक्ल प्रतिपदादेखि नवमीसम्मको अवधिलाई शारदीय नवरात्र र चैत शुक्ल प्रतिपदादेखि नवमीसम्मको अवधिलाई वासन्ती नवरात्र भनिन्छ। मैथिली संस्कृतिविद् एवं अवकाशप्राप्त सहप्राध्यापक ध्रुव रायका अनुसार मिथिला क्षेत्रमा ‘दशहरा’ भन्नाले विशेषगरी शारदीय नवरात्रलाई बुझिन्छ।
नवरात्रको पहिलो दिन प्रसिद्ध देवी शक्तिपीठ तथा मन्दिरमा घटस्थापनाका लागि बिहानैदेखि कलशयात्राको तयारी गरिएको छ। मिथिला परम्पराअनुसार अविवाहित किशोरीहरूले धार्मिक महत्त्वका नदी तथा तलाउबाट नयाँ शुद्ध घडामा पवित्र जल ल्याएर देवीको प्रतिमा र मन्दिर परिसरमा सिञ्चित गर्छन्। त्यसपछि सोही जलको कलश स्थापना गरी घटस्थापना विधि सम्पन्न गरिन्छ।
महोत्तरीको औरही नगरपालिका–७ भोइलस्थित सोनासती (सोनामाई) स्थान, बर्दिबास–४ स्थित पञ्चधुरा माईस्थान, जलेश्वरस्थित सन्सारी माई र राजदेवी मन्दिरमा विशेष धार्मिक कार्यक्रमको तयारी गरिएको छ। ती स्थानमा एक हजार आठ कन्याले रातु नदी तथा लक्ष्मीसागर, पुरन्दर, वरुण, ध्रुवकुण्ड र भार्गवसरलगायतका धार्मिक जलाशयबाट पवित्र जल ल्याएर कलशयात्रा गर्ने कार्यक्रम रहेको छ।
यस अवसरमा मन्दिर तथा दुर्गा प्रतिमा स्थापना गरिएका स्थानमा जौ, तिल, गहुँ, धान र मकैसहित जमरा राखिनेछ। यस वर्ष महोत्तरीका विभिन्न ४० स्थानमा दुर्गामेला आयोजना हुँदैछन्। सोनामाई, जलेश्वर, मटिहानी, रामगोपालपुर, गौशाला र सीतापुर बजारका दुर्गामेला विशेष आकर्षणका रूपमा रहनेछन्।
मिथिला क्षेत्रमा महोत्तरीका पञ्चधुरा माई र सोनामाई, सप्तरीका सकरा भगवती, कङ्कालिनी माई र छिन्नमस्ता तथा जनकपुरस्थित राजदेवी मन्दिर र बाराको गढीमाई मन्दिर प्रसिद्ध शक्तिपीठका रूपमा पूजित छन्। यी स्थानमा नवरात्र अवधिभर श्रद्धालुको उपस्थिति बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
दशहरा सुरु भएसँगै गाउँ तथा नगरका विभिन्न स्थानमा दुर्गा प्रतिमा निर्माण गरी मेला आयोजना गर्ने तयारी भइरहेको छ। युवाहरू लिङ्गे पिङ गाड्न जुटेका छन् भने घरघरमा देवी दुर्गाको पूजाअर्चना र चण्डी पाठ गर्ने परम्परालाई निरन्तरता दिइँदैछ।
नवरात्र अवधिमा देवी दुर्गाका नौ स्वरूप शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी र सिद्धिदात्रीको क्रमशः पूजा आराधना गरिन्छ। दशमीका दिन देवीको पूजाविसर्जन गरी प्रसादस्वरूप जमरा ग्रहण गरेपछि मैथिल परम्पराअनुसार शारदीय नवरात्र सम्पन्न हुन्छ।
यसैबीच, पर्वलाई सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन महोत्तरीमा जिल्ला सुरक्षा समितिले एकीकृत सुरक्षा योजना लागू गरेको छ। जिल्ला सुरक्षा समितिका अध्यक्ष एवं प्रमुख जिल्ला अधिकारी इन्द्रदेव यादवका अनुसार नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीसहित एक हजार ३३१ सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ।
असत्यमाथि सत्यको विजयको प्रतीकका रूपमा मनाइने दशहरा पर्वले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र सामाजिक सद्भावलाई बलियो बनाउने विश्वास मिथिला क्षेत्रमा रहिआएको छ।
