वीरगंज । वीरगंजमा महिला जनप्रतिनिधिहरूका लागि लैङ्गिक उत्तरदायित्व, समावेशी शासन तथा डिजिटल हिंसासम्बन्धी तीन दिने तालिम बिहीबारदेखि सुरु भएको छ।

बारा र पर्सा जिल्लाका निर्वाचित महिला जनप्रतिनिधिहरूलाई लक्षित गर्दै महिला पुनर्स्थापना केन्द्र (ओरेक) नेपालले उक्त तालिम सञ्चालन गरेको हो। महिला जनप्रतिनिधिहरूलाई आफ्नो जिम्मेवारीप्रति अझ सचेत बनाउनुका साथै बढ्दो डिजिटल हिंसाबाट सुरक्षित रहन आवश्यक ज्ञान र सीप प्रदान गर्ने उद्देश्यले तालिम आयोजना गरिएको जनाइएको छ।

तालिममा बाराको आदर्शकोतवाल गाउँपालिका तथा पर्साको वीरगंज महानगरपालिका, पकाहमैनपुर गाउँपालिका र बिन्दबासिनी गाउँपालिकाका निर्वाचित महिला जनप्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको छ।

ओरेक नेपालकी परियोजना संयोजक मिलन कार्कीका अनुसार तालिममार्फत सहभागीहरूलाई उनीहरूको अधिकार, कर्तव्य र भूमिकाबारे जानकारी गराइनेछ। साथै डिजिटल माध्यमको सुरक्षित र प्रभावकारी प्रयोग, अनलाइन दुर्व्यवहारबाट जोगिने उपाय तथा डिजिटल साक्षरतासम्बन्धी विषयमा पनि प्रशिक्षण दिइने उनले बताइन्।

तालिममा जेसी विज्ञ गीता सुवेदीले प्रशिक्षण दिइरहेकी छन्। उनले स्थानीय तहमा नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयन, लैङ्गिक संवेदनशील योजना निर्माण तथा पालिकाबीच समन्वयका विषयमा प्रशिक्षण दिँदै डिजिटल माध्यमको सचेत प्रयोग आवश्यक रहेको बताइन्। “डिजिटल प्लेटफर्म अवसर पनि हो, जोखिम पनि। त्यसैले सचेत भएर प्रयोग गर्न सके महिलाहरूको आवाज अझ सशक्त बन्न सक्छ,” उनले भनिन्।

ओरेक नेपाल मधेश प्रदेश संयोजक बीना कुमारी सिंहका अनुसार तालिममा लैङ्गिक हिंसा न्यूनीकरणमा जनप्रतिनिधिहरूको भूमिका, लैङ्गिक मैत्री बजेट निर्माण तथा समावेशी योजना तर्जुमालगायतका विषय समेटिएका छन्।

यसैबीच, ओरेक नेपालले मधेश प्रदेशसँगै कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका विभिन्न पालिकाहरूमा पनि लैङ्गिक हिंसा नियन्त्रण तथा महिला सशक्तीकरणका लागि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको जनाएको छ।

तालिमले स्थानीय तहमा महिला नेतृत्व सशक्त बनाउन, लैङ्गिकमैत्री नीति तथा कार्यक्रम निर्माणमा सहयोग पुर्‍याउन तथा सुरक्षित डिजिटल वातावरण निर्माणमा टेवा पुग्ने सहभागीहरूको अपेक्षा रहेको छ।

सेढवा । आदिवासी जनजाति थारू समुदाय ले परम्परागत रूपमा मनाउँदै आएको घाटो पर्व पछिल्लो समय क्रमशः लोपोन्मुख बन्दै गएको छ। चैत महिनाको शुक्लपक्षमा मनाइने यो सांस्कृतिक पर्व संरक्षणको अभाव र बदलिँदो जीवनशैलीका कारण समुदायबाट हराउँदै गएको हो।

घाटो पर्वमा थारू समुदायका युवतीहरूले असल वर पाउने कामनासहित माता गौरी (पार्वती) को पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ। यस क्रममा युवतीहरूले माटोबाट माता गौरीको मूर्ति निर्माण गरी गाउँका कुनै एक घरको आँगनमा स्थापना गर्ने र बिहान–बेलुका पूजा–आराधना गर्ने गर्थे। साथै सामूहिक रूपमा घाटो गीत, चैतार गीत गाउँदै झमटा नृत्य प्रदर्शन गर्ने चलन पनि थियो।

पर्वको विशेष आकर्षणका रूपमा युवतीहरूको समूहले आँपका बगैंचाबाट पात टिपेर ल्याउने, त्यही पातमा खीर पकाई माता गौरीलाई भोग लगाउने र प्रसाद वितरण गर्ने परम्परा रहेको थियो। त्यसपछि गाउँका अग्रजहरूलाई प्रसाद दिँदै चन्दा सङ्कलन गरिन्थ्यो, जसबाट नाचगान तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्थ्यो।

माता गौरीको मूर्ति विसर्जन गर्ने दिन विशेष रूपमा मनाइन्थ्यो। सो अवसरमा गाउँभरिका परिवारले आफ्ना छोरी, बहिनी तथा आफन्तलाई निमन्त्रणा गरी भेटघाट गर्ने चलन थियो। खेतीपातीका कारण व्यस्त रहने परिवारका लागि यो पर्व पुनर्मिलनको अवसरका रूपमा लिइन्थ्यो। यस अवसरमा ठेकुवा, तेलही रोटी, दूधपुवा जस्ता परिकार तयार गरी कोसेली पठाउने परम्परा पनि प्रचलित थियो।

तर पछिल्लो समय घाटो पर्वको स्वरूप फेरिँदै गएको छ। अहिले नाचगान र सांस्कृतिक कार्यक्रम सीमित रूपमा आयोजना हुने र अन्य परम्परागत गतिविधि हराउँदै गएका छन्। धेरै ठाउँमा एकै दिन पूजा गरी मूर्ति खोलामा विसर्जन गरेर पर्व समापन गर्ने चलन बढ्दै गएको छ।

पटेर्वासुगौली गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष तथा थारू कल्याणकारी समितिकी केन्द्रीय पार्षद् ममता महतो का अनुसार व्यस्त जीवनशैली, शिक्षा र रोजगारीका लागि युवापुस्ताको शहरतर्फ आकर्षणले पर्वप्रति चासो घट्दै गएको छ।

उनले एक बस्तीमा पर्व मनाउँदा ठूलो आर्थिक खर्च लाग्ने भएकाले परम्परागत रूपमा मनाउन कठिन भएको बताउँदै संरक्षणका लागि सामूहिक रूपमा एकै स्थानमा आयोजना गर्नुपर्ने सुझाव दिइन्।

हाल थारू समुदायले घाटो पर्वलाई माघीजस्ता कार्यक्रममा प्रदर्शनात्मक रूपमा मात्रै प्रस्तुत गर्ने गरेको देखिन्छ, जसले यसको मौलिकता क्रमशः हराउँदै गएको संकेत गरेको छ।