सेढवा । आदिवासी जनजाति थारू समुदाय ले परम्परागत रूपमा मनाउँदै आएको घाटो पर्व पछिल्लो समय क्रमशः लोपोन्मुख बन्दै गएको छ। चैत महिनाको शुक्लपक्षमा मनाइने यो सांस्कृतिक पर्व संरक्षणको अभाव र बदलिँदो जीवनशैलीका कारण समुदायबाट हराउँदै गएको हो।
घाटो पर्वमा थारू समुदायका युवतीहरूले असल वर पाउने कामनासहित माता गौरी (पार्वती) को पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ। यस क्रममा युवतीहरूले माटोबाट माता गौरीको मूर्ति निर्माण गरी गाउँका कुनै एक घरको आँगनमा स्थापना गर्ने र बिहान–बेलुका पूजा–आराधना गर्ने गर्थे। साथै सामूहिक रूपमा घाटो गीत, चैतार गीत गाउँदै झमटा नृत्य प्रदर्शन गर्ने चलन पनि थियो।
पर्वको विशेष आकर्षणका रूपमा युवतीहरूको समूहले आँपका बगैंचाबाट पात टिपेर ल्याउने, त्यही पातमा खीर पकाई माता गौरीलाई भोग लगाउने र प्रसाद वितरण गर्ने परम्परा रहेको थियो। त्यसपछि गाउँका अग्रजहरूलाई प्रसाद दिँदै चन्दा सङ्कलन गरिन्थ्यो, जसबाट नाचगान तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्थ्यो।
माता गौरीको मूर्ति विसर्जन गर्ने दिन विशेष रूपमा मनाइन्थ्यो। सो अवसरमा गाउँभरिका परिवारले आफ्ना छोरी, बहिनी तथा आफन्तलाई निमन्त्रणा गरी भेटघाट गर्ने चलन थियो। खेतीपातीका कारण व्यस्त रहने परिवारका लागि यो पर्व पुनर्मिलनको अवसरका रूपमा लिइन्थ्यो। यस अवसरमा ठेकुवा, तेलही रोटी, दूधपुवा जस्ता परिकार तयार गरी कोसेली पठाउने परम्परा पनि प्रचलित थियो।
तर पछिल्लो समय घाटो पर्वको स्वरूप फेरिँदै गएको छ। अहिले नाचगान र सांस्कृतिक कार्यक्रम सीमित रूपमा आयोजना हुने र अन्य परम्परागत गतिविधि हराउँदै गएका छन्। धेरै ठाउँमा एकै दिन पूजा गरी मूर्ति खोलामा विसर्जन गरेर पर्व समापन गर्ने चलन बढ्दै गएको छ।
पटेर्वासुगौली गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष तथा थारू कल्याणकारी समितिकी केन्द्रीय पार्षद् ममता महतो का अनुसार व्यस्त जीवनशैली, शिक्षा र रोजगारीका लागि युवापुस्ताको शहरतर्फ आकर्षणले पर्वप्रति चासो घट्दै गएको छ।
उनले एक बस्तीमा पर्व मनाउँदा ठूलो आर्थिक खर्च लाग्ने भएकाले परम्परागत रूपमा मनाउन कठिन भएको बताउँदै संरक्षणका लागि सामूहिक रूपमा एकै स्थानमा आयोजना गर्नुपर्ने सुझाव दिइन्।
हाल थारू समुदायले घाटो पर्वलाई माघीजस्ता कार्यक्रममा प्रदर्शनात्मक रूपमा मात्रै प्रस्तुत गर्ने गरेको देखिन्छ, जसले यसको मौलिकता क्रमशः हराउँदै गएको संकेत गरेको छ।
